Marisol Rivada

– A que idade comezaches a traballar no sector da conserva?

Prácticamente, 18 anos. Empecei no ano 74, e este ano marcho prexubilada en xuño, iso quere dicir que agora mesmo deixo aquí 43 anos e 28 días da miña vida.

– Como era ser muller nesa contorna entón?

Era precario, moi precario. Eu falo de cando eu entrei, pero teño as historias das mulleres que aquí tiñan 50 anos e 60 por aquel entón, e contábanme as súas penurias.

En primeiro lugar, como muller, estabas discriminada por unha serie de señores que estaban dentro da fábrica e os traballos eran penosos. Eu xa traballei co uniforme que che daba a empresa, pero o calzado comprábamo eu, e as luvas, por aquel entón. Iso foi outro logro que conseguimos as mulleres da conserva. A temperatura dentro das fábricas… pasabas dun conxelado a un quente, dun quente outra vez ao conxelado, e así. E os homes, por aquel entón mandaban nas mulleres, non tiñan que ser xefes, mandaban. Iso foi outro logro das mulleres de la conserva, ninguén nos veu a axudar, ninguén.

– Como lograstes eses cambios?

Eu empecei aquí no ano 74, no 75-76 era aquí o Sindicato Vertical. Eu empezo a falar cunha persoa da oficina, que era xente con inquietudes, e eu viña dun ambiente no que me dicían “ti non sexas parva, o teu discúteo sempre, non cales”. Iso dicíamo o meu pai, por exemplo. E entón eu practicábao, parecíame normal, é o que vivira. E empezamos a falar, eu dicíalle que non entendía por que pasaba iso, non entendo por que una persoa chama así a outra polo mero feito de que é un home e ten máis poder, non entendo como as mulleres teñen que estar así nestas condicións, non entendo por que ás mulleres mándalles calquera home na fábrica, e aí empezamos! Reunímonos xa con xente das empresas, coas mulleres, e empezamos o que era Información Obreira, porque os sindicatos non existían, non estaban legalizados. E claro, odiábannos, no sector da conserva odiábannos porque empezamos a dar caña e a dicir que á muller hai que respectala e hai que vela con respecto e tratala con respecto. E aí empezou toda a penuria, de batalla tras batalla. Logo tamén seguimos dicindo que postos de traballo non estaban en condicións, porque unha persoa tiña que estar, como mínimo, curiosa, seca e limpa, e aí empezamos tamén a dar caña. Non só defendernos como mulleres, senón que o posto de traballo tamén ten que estar en condicións como persoa. E aí empezamos tamén una loita, fixemos paros, fixemos baixos rendementos. Eu nese momento entrei no comité de empresa, e eu saía de traballar e íame ao colexio, e así estabamos. Tiñamos que ir facer reunións a outras empresas, e convencer á xente de que había que facer iso. E claro, atopábaste de todo, pero bo.

Pasaron os anos e evidentemente as cousas cambiaron, xa non somos “esas mulleres”, senón que somos as traballadoras de conserva e as empresas (aos xefes refírome), refírense ás “traballadoras”. E lóxicamente falan con respecto, e con coidado. Pero todo isto foron logros, ninguén nos regalou nada. Isto na parte da empresa, pero despois está a parte da rúa. Na rúa eu non o sufrín tanto porque era una muller que ía ao colexio, con 1.72m de altura, había que poñerse de punta no pé e non tiña fillos, pero había compañeiras que eran viuvas e solteiras, e outras casadas felizmente, e esas pobres mulleres na rúa era outra historia. O simple feito de ser viuva e con fillos, xa significaba que “esa tiña ganas”, e a que era solteira con fillos…” se o fixo cun ou con dous, agora estabas obrigada a facelo con todos”. E iso era outra guerra, que había que dicirlle a estas mulleres: patalea, mata, rompe dentes, non che vai a pasar nada; e aos fillos mantivéronos elas, non veu ningún individuo a dicirlle “mira, como estes son os meus fillos toma este diñeiro”. Diso nada, pasáronas moi canutas, de moita moita necesidade. Pero tamén che digo una cousa… saíron! E son nais de executivos tamén.

A outra morreulle o marido no mar, o desgusto de que quedas sen marido, novo, con dous ou tres fillos, non che quedaba una paga de viuvedade, porque non estaban cotizando polo señor. E aínda por riba, comentaba algunha no enterro, que as 600 pesetas que tiñan aforradas, o señor meteunas nunha chaqueta e foi a chaqueta que levou de morto, co que levou as 600 pesetas tamén. Algunhas vivían por aquí preto da fábrica, que había casiñas pequenas por aquí, e ao mediodía marchaban correndo, a darlle un pouco de leite, una pataca e un anaco de pan aos seus fillos porque estaban todos en cama; e se era inverno, deixáballes un paraugas porque chovía na cama ou una tina, onde caía a gotera do auga.

Cando se fale de mulleres de conserva, que se fale con moitísimo respecto, porque o merecen tanto ou máis que calquera sector deste país, e non o digo porque eu traballe en conservas, dígoo porque cando estaba metida en toda esta loita por aquel entón, había niveis: o máis baixo eran as asistentas de fogar (as “chachas”) e despois as que traballaban no porto e na fábrica de conserva. Eran os sectores máis baixos, para as ignorantes, porque ao final ata tiñan máis estatus que nós algúns monos. Había monos con dúas patas, que tiñan máis que nós.

Tivemos que pelexar moito, porque logo saías á rúa e o que che dicían había que aguantalo, o que te chamaban había que aguantalo, e ti tes ou que calar e sorrir, ou se tiñas o suficiente valor dicirlle algo con máis educación, pero máis forte, que lle doese psicolóxicamente. E habiámolas esixentes, que non nos cortamos un pelo, pero iso foron anos. Hoxe non, hoxe canto máis… mellor.

– Como é ser muller nesa contorna agora? Houbo algún avance significativo?

O avance foi total, a nivel industrial e a nivel persoal, o cambio foi total, para ben. É certo que agora o persoal das fábricas, xa sexan xefes de departamentos ou o que sexa, é outra xente con outra mentalidade, pero naquel entón houbo que cambiarlle esa mentalidad, eran poderosos pero a foron cambiando, non lles quedou máis remedio. Foi una loita continua, con final feliz, por así dicilo.

– Existe a paridade no teu ámbito de traballo? Na fábrica, nas oficinas, os sindicatos…?

Totalmente, hoxe en día si que existe, en canto a traballo non hai ningún problema.

– Desde o teu punto de vista, que papel xogou a muller conserveira dentro da industria, e por extensión, dentro da sociedade galega, históricamente?

O noso papel foi fundamental, auténticamente de mulleres, e todo o que se conseguiu fomos as mulleres, e iso a realidade o demostra. Malamente nos acompañaba algún home, pero éramos nós, e cambiámolo, non soamente na parte interna da empresa, senón tamén en partes externas, na rúa. Ata na forma de traballar, sempre esiximos o perfeccionamiento, o curioso, o bonito, o lindo… todo o que se conseguiu a través dos anos na industria conserveira sempre foi porque as mulleres estivemos aí, e seguiremos! Eu invito a todas as mozas a que sigan aí, polo menos que non perdan o que se conseguiu, iso baixo ningún concepto pódese consentir. Aínda que agora habería que volver machucar un pouquiño económicamente, e temos que facelo nós, ninguén nolo vai vir arranxar, de axuda externa nada. Aínda se nos deixa de lado, non nos teñen presentes como teñen a outros sectores, pero sabémolo, porque todo o mundo ten un pouco de ignorante, pero de boba… non hai ningunha que teña nin un pelo de boba traballando no sector da conserva, nin en ningures.

O problema que adoita suceder coas mulleres é que, se conseguimos saltar, non hai quen nos pare, pero o problema é chegar a ese punto de salto, e se non hai quen dirixa, quen chame, quen anime, poden pasar os anos tranquilos, pero non é bo a nivel salarial, que agora mesmo hai moito que loitar de novo no sector de conservas.

– A nosa percepción desde fóra é que o sector da conserva é un espazo de mulleres fortes, guerreiras, unidas. É así?

É así realmente, de non ser así nunca se conseguiría nada, porque… quen nolo ía a dar? E segue sendo así, porque o peso da fábrica de conservas está coas mulleres, todo o proceso de fabricación dunha lata é realizado polas mans das mulleres, todo, e tamén a nivel administrativo. De feito, os homes neste tipo de fábricas deben ser un 10%, non máis.

Por iso duran tamén tantos anos as fábricas, a non ser que veña alguén pasado de rosca e marche co capital, pero se nón, as fábricas seguen aí, aguantadas e levantadas polas mulleres.

– Hai ese sentimento de sororidade dentro da fábrica? De “se non imos todas a unha, non conseguimos nada”? 

Eu creo que ese sentimento está un pouco adormecido agora mesmo, e é unha pena, pero se pode espertar. A xente que levamos máis anos xa non gritamos, e a parte nova descarga un pouco en nós, e iso é normal, e repetitivo a través das décadas. Pero ao pasar uns anos, elas xa pasan a outra situación, e entón xa empezas a querer acción, e iso é o que hai que aproveitar. Pero eu sempre llo digo: “como non pelexedes vós non ides ter nada, ides quedar no esquecemento. Eu márchome, pero las que quedan ….aínda que eu podo volver, por esa porta podo entrar igual e seguir.

-Que lles dirías ás mulleres novas que se incorporan hoxe en día á industria? Algún consello que che gustou recibir no seu momento? 

O primeiro sería que para esixir hai que traballar, porque se non o que che poden contestar déixache a niveis moi malos. Entón, demostra; se dialogante pero seria; se me dis que non, mañá volvo… vólvesme a dicir que non, pasado volvo; e sempre mirando aos ollos. Esa é a fórmula que eu lle diría a todas as mozas que entran, que pensen a situación moi seriamente, aínda que sexan logros pequenos, pero moitos logros, moitos.

Neste momento discriminación non hai, pero económicamente as mulleres da conserva teñen que loitar moito máis aínda, porque agora mesmo o salario que se está cobrando é de convenio, pero as mulleres merecen moito máis por como traballan, o curiosas que son, o ben que manteñen a fábrica, a limpeza… porque cando vén unha inspección, e pasa, pásase porque ese traballo fixérono as mulleres. E que reciben esas señoras? Nada! Ás veces mándannos de arriba eloxios, pero a min os eloxios non me dan para comer, a min dáme na nómina.

Aquí as revisións de categoría fanse moi ben, e estamos por riba do que marcan as leis, pero o convenio é moi raquítico, e é aí onde hai que pegar un salto. Porque houbo crise e estas empresas non tiveron perdas, o que si tiveron son malos xestores. Pero non porque as mulleres non lles traballen. Por iso que a muller da conserva, económicamente, ten que pelexar moito. E vaino conseguir, porque se se poñen, non hai quen lles meta man.

Aquí no 75-76 fíxose una folga de saír á rúa, e de baixo rendemento, sen avisar á empresa, e iso era moi forte. E fixémolo, por que non agora? Antes eran outros tempos, pero non pasa nada, séguese…

– Como che gustaría ser recordada?

Como traballadora de conservas.

– Atréveste a dar una definición de “muller” dentro do mundo das conservas para os dicionarios do futuro?

Loitadora, traballadora, nai, esposa e economista. Todo iso é a muller da conserva.